Akkerbouw
Algemeen
Dieren
Economie
Markten
Mechanisatie
Milieu
Politiek
Tuinbouw
Veehouderij
Voeding
Inloggen
 
 
 
Klik hier om u te registreren en te abonneren
(72,60 euro per jaar)
 
Wachtwoord vergeten
Volgend artikelVolgend Artikel

 17 sep 2021 13:24 

Vanggewassen na late aardappelen


Als gevolg van MAP 6 moeten in gebiedstypes 2 en 3 sinds 2019 jaarlijks meer vanggewassen worden ingezaaid. Voor bedrijven met een groot areaal late aardappelen in deze gebiedstypes betekent dat dat ze na de oogst vaak nog een vanggewas moeten inzaaien om het doelareaal in te vullen. In het demonstratieproject “Aardappelen telen binnen de restricties van MAP 6” gingen de Bodemkundige Dienst van België en Inagro na welke vanggewassen het meeste stikstof opnemen bij late inzaai en welke invloed de zaaidatum heeft op de stikstofopname.

Vanggewassen binnen MAP 6

Na teelten die in de zomer van het veld gaan, is het inzaaien van een vanggewas vaak de gangbare praktijk. Vanggewassen hebben dan ook verschillende voordelen. Zo zal de stikstof die nog in de bodem aanwezig is of vrijkomt via mineralisatie worden opgenomen door het vanggewas en later opnieuw worden vrijgesteld voor de volgende teelt. Daarnaast heeft een goed ontwikkeld vanggewas ook een positieve invloed op het organische koolstofgehalte en de bodemstructuur. De bodem is bovendien ook beter beschermd tegen erosie. Als gevolg van MAP 6 moet sinds 2019 in gebiedstype 2 en 3 een toenemend areaal vanggewassen worden ingezaaid. Dit maakt dat hier in veel gevallen ook na teelten die pas later van het veld zijn, zoals late aardappelen, nog een vanggewas moet worden ingezaaid om het doelareaal in te vullen. Om mee te tellen voor het doelareaal moet een vanggewas na late aardappelen uiterlijk 15 oktober worden ingezaaid, wat in praktijk niet altijd evident is. Wintergranen, die in een akkerbouwrotatie vaak volgen op late aardappelen, worden binnen MAP 6 niet als vanggewas beschouwd. Als landbouwer kon je de voorbije jaren wel de equivalente maatregel “Wintergranen na nitraatgevoelige hoofdteelten” aanvragen. Hierbij konden granen die uiterlijk 15 november werden ingezaaid onder bepaalde voorwaarden (deels) meetellen voor het doelareaal.  

Omdat er vanuit de praktijk nog veel vragen waren over de stikstofopname van verschillende vanggewassen bij inzaai in het late najaar, werden door de Bodemkundige Dienst van België en Inagro in het najaar van 2020 twee demoproeven aangelegd. Op de demopercelen in Bekkevoort (zwaar zandleem) en Ledegem (zandleem) werden verschillende vanggewassen ingezaaid op twee tijdstippen. Er werd gekozen voor Italiaans raaigras, snijrogge, wintertarwe en wintergerst (1 zaaitijdstip). Hoewel wintergranen dus niet als vanggewas worden beschouwd, werden deze wel meegenomen in de proeven. Daarnaast was er ook een referentieobject zonder vanggewas. Bij beide demopercelen werden de vanggewassen ingezaaid na de oogst van Fontane. In Bekkevoort werden de vanggewassen ingezaaid op 31 oktober en 14 november, in Ledegem op 19 oktober en 18 november. Enerzijds was het doel om na te gaan of er een verschil in stikstofopname is tussen de verschillende vanggewassen bij eenzelfde zaaidatum. Anderzijds werd ook het effect van de zaaidatum op de stikstofopname nagegaan.

Evolutie nitraatgehalte in de bodem

In het najaar van 2020 en het voorjaar van 2021 werd het nitraatgehalte in de bodem (0-90 cm) voor de verschillende vanggewassen bij beide percelen opgevolgd door de bodem om de 3 à 4 weken te bemonsteren (Figuur 1 en 2). Bij het demoperceel in Bekkevoort werd in het najaar van 2020 voor beide zaaidata geen significant effect waargenomen van de verschillende vanggewassen op het nitraatgehalte in de bodem. Bij het demoperceel in Ledegem zagen we in het najaar een toename van het nitraatgehalte in de bodem bij de ingezaaide objecten (zowel half oktober als half november), wat het gevolg leek te zijn van extra stikstof die hier vrijkwam via mineralisatie door de bodembewerking bij inzaai.

Vanaf februari werd bij beide percelen een beperkt lager nitraatgehalte gemeten bij de vroegst gezaaide vanggewassen t.o.v. het referentieobject zonder vanggewas. Begin maart waren deze verschillen al wat meer uitgesproken. In Bekkevoort (zaai 31 oktober) was het nitraatgehalte op dat moment 16 tot 30 kg nitraat-N/ha lager voor wintertarwe, wintergerst en snijrogge. Bij het Italiaans raaigras was het nitraatgehalte in Bekkevoort nog vergelijkbaar met het object waar geen vanggewas was ingezaaid. In Ledegem (zaai 19 oktober) was het nitraatgehalte begin maart 18 tot 29 kg nitraat-N/ha lager voor wintergerst, snijrogge en Italiaans raaigras t.o.v. het referentieobject zonder vanggewas. Hier was bij de wintertarwe het nitraatgehalte nog vergelijkbaar met dat van het referentieobject zonder vanggewas. Visueel was ook zichtbaar dat de wintertarwe hier minder goed ontwikkeld was. Bij de later gezaaide vanggewassen (14 en 18 november) werd bij beide percelen begin maart nog geen lager nitraatgehalte gemeten t.o.v. het object zonder vanggewas. In Ledegem was het nitraatgehalte hier zelfs nog steeds hoger als gevolg van de extra stikstof die vrijkwam bij de zaai.

Bij de laatste staalname in Bekkevoort, op 23 maart, was het nitraatgehalte bij alle vanggewassen lager dan bij het referentieobject zonder vanggewas (Tabel 1). Het verschil was het meest uitgesproken bij de vroegst gezaaide wintergerst en snijrogge (36 en 38 kg N/ha lager). Bij de vroegere zaai was het nitraatgehalte ook lager dan bij de latere zaai. Bij de laatste meting in Ledegem, op 8 april, was het nitraatgehalte bij de vroegst gezaaide objecten 36 tot 66 kg nitraat-N/ha lager t.o.v. het referentieobject zonder vanggewas. Bij de later gezaaide vanggewassen was het nitraatgehalte in Ledegem in april nog steeds vergelijkbaar met dat van het referentieobject zonder vanggewas of zelfs iets hoger. De stikstofopname lijkt hier dus maar net de extra stikstof die vrijkwam via mineralisatie bij de zaai te compenseren.

vanggewassen grafiek 1.jpg
Figuur 1: Nitraatgehalte in de bodemlaag 0-90 cm (kg nitraat-N) in het najaar van 2020 en het voorjaar van 2021 bij het demoperceel in Bekkevoort bij wintertarwe, Italiaans raaigras, snijrogge en wintergerst ingezaaid op 31 oktober en 14 november.


vanggewassen grafiek 2.jpgFiguur 2: Nitraatgehalte in de bodemlaag 0-90 cm (kg nitraat-N) in het najaar van 2020 en het voorjaar van 2021 bij het demoperceel in Ledegem bij wintertarwe, Italiaans raaigras, snijrogge en wintergerst ingezaaid op 19 oktober en 18 november.

Proefoogst vanggewassen  

In het voorjaar werd de totale stikstofopname door de verschillende vanggewassen ook nagegaan aan de hand van een proefoogst. Hierbij werd de biomassa (droge stof) en het stikstofgehalte bepaald, waaruit dan de stikstofopname kon worden berekend (Tabel 1 en Tabel 2). Bij het demoperceel in Bekkevoort werd de proefoogst uitgevoerd op 23 maart, bij het demoperceel in Ledegem op 12 april.  Bij beide percelen was de biomassa duidelijk hoger bij de vroeger gezaaide objecten t.o.v. de later gezaaide objecten. De biomassa van de wintertarwe was bij eenzelfde zaaidatum steeds lager dan die van de andere vanggewassen. Het stikstofgehalte in het gewas was hier echter hoger wat de lagere biomassa grotendeels compenseerde.  

Bij het demoperceel in Bekkevoort was de stikstofopname bepaald bij de proefoogst voor alle vanggewassen die op hetzelfde moment gezaaid werden gelijkaardig. Voor de vroegst gezaaide objecten bedroeg deze 18 tot 21 kg N/ha, bij de later gezaaide objecten 13 tot 15 kg N/ha. Bij de vroegst gezaaide wintergerst en snijrogge werd op basis van de bodemstalen een hogere opname verwacht aangezien het nitraatgehalte hier 36 en 38 kg nitraat-N/ha lager is t.o.v. het object zonder vanggewas. Mogelijk was hier meer ondergrondse biomassa aanwezig die bij de proefoogst niet volledig kon worden meegenomen. Anderzijds was de variatie op de bodemstalen vrij groot waardoor de stikstofopname hier mogelijk wat overschat werd. In Ledegem bedroeg de stikstofopname voor de vroegst gezaaide vanggewassen 37 tot 56 kg N/ha. Dit is hoger dan in Bekkevoort omwille van de vroegere zaaidatum en latere oogst. In tegenstelling tot in Bekkevoort was de opname hier niet voor alle vanggewassen gelijkaardig maar was deze gemiddeld hoger bij wintergerst en snijrogge, waar ook de hoogste biomassa werd gemeten. Bij de latere zaai was de stikstofopname wel gelijkaardig voor alle vanggewassen en bedroeg deze in Ledegem 19 tot 26 kg N/ha.

vanggewassen tabel 1.jpg

Tabel 1: Verschil in nitraatgehalte in de bodem t.o.v. geen vanggewas (kg nitraat-N/ha),  voor de verschillende objecten bij het demoperceel in Bekkevoort op 23 maart 2021.

 

vanggewassen tabel 2.jpg

Tabel 2: Verschil in nitraatgehalte in de bodem t.o.v. geen vanggewas (kg nitraat-N/ha), voor de verschillende objecten bij het demoperceel in Ledegem op 12 april 2021.

(*) Bij het perceel in Ledegem was veel onkruid aanwezig in het object zonder vanggewas zodat dit werd meegenomen in de biomassa en stikstofopname.

Conclusies

Bij inzaai van vanggewassen na de oogst van late aardappelen (19 oktober tot 18 november) is er in het najaar nog niet voldoende stikstofopname om een verlaging van het nitraatgehalte in de bodem te meten. Als gevolg van de bodembewerking bij het zaaien bestaat het risico dat het nitraatgehalte in de bodem nog wat toeneemt in deze periode. Vanaf februari zien we bij de vroegst gezaaide vanggewassen (19 en 31 oktober) een wat lager nitraatgehalte in de bodem als gevolg van stikstofopname. Tegen begin maart gaat het over een verlaging van de grootteorde 15 tot 30 kg/ha. De verschillen tussen de soorten vanggewassen waren op dat moment niet consequent voor beide proeven. In Bekkevoort leek het gras achter te blijven in stikstofopname terwijl dit in Ledegem voor de wintertarwe het geval was. Bij de latere zaai (14 en 18 november) is het nitraatgehalte in de bodem begin maart niet lager dan waar geen vanggewas werd ingezaaid.

Bij de oogst op 23 maart bedroeg de stikstofopname van de verschillende vanggewassen in Bekkevoort ongeveer 20 kg N/ha voor de zaai op 31 oktober en 10 à 15 kg N/ha voor de zaai op 14 november. Voor eenzelfde zaaidatum was de N-opname hier dus gelijkaardig, al lijkt de opname bij de vroegste zaai op basis van de bodemstalen toch iets hoger te zijn bij wintergerst en snijrogge. In Ledegem was er bij de oogst op 8 april wel een verschil in N-opname tussen de verschillende vanggewassen bij de zaai op 19 oktober. Voor wintergerst en snijrogge werd een opname gemeten van 50 à 55 kg N/ha, voor wintertarwe en gras 35 à 40 kg N/ha. Voor de zaai op 18 november was de opname vergelijkbaar voor alle vanggewassen en bedroeg deze 20 à 25 kg N/ha. Bij beide proeven is er bij de late zaaidatum dus geen verschil in N-opname tussen de verschillende vanggewassen, terwijl bij de vroegere zaai snijrogge en wintergerst het iets beter lijken te doen. Aangezien dit verschil nog niet duidelijk aanwezig was begin maart, lijken wintergerst en snijrogge vooral iets meer stikstof op te nemen in maart/begin april.

In praktijk zullen wintergranen die aanwezig blijven op het perceel ook later in het seizoen de stikstof die nog aanwezig is uit de diepere bodemlagen kunnen opnemen en benutten. Bij vanggewassen die in het voorjaar worden ingewerkt is dat niet het geval. 

 


  Nieuwsflash
 
Overlegcomité: mondmaskerplicht, Covid Safe Ticket en telewerk in strijd tegen herfstgolf Lees meer
 
 
Een nieuwe toekomst voor reststromen of teelten via bio-economie Lees meer
 
 
Vogelgriep in NederlandLees meer
 
 
België liet eind 2020 bijna helft Europese subsidies ongebruiktLees meer
 
 
Melkveehouders kunnen mee het klimaatvraagstuk oplossen Lees meer
 
 
!!Erkende DROOGTE 2020: laatste dagen om schadedossier in te dienenLees meer
 
 
Overstromingen 14-16 juli 2021 in Wallonië erkend als ramp: indienen schadedossiers Lees meer
 
 
VLIF-steun voor investeringen in de omkaderingssector van land- en tuinbouw. - oproep 2021Lees meer
 
 
Bedrijfsontwikkeling enkel na bewezen mestverwerkingLees meer
 
 
Graanprijs boven 280 euro/TLees meer
 
 
Nieuwe diffusietoren Tiense Suikerraffinaderij Lees meer
 
 
6 landen heropenen hun markten voor Belgisch pluimveeLees meer
 
 
Staalname voor nitraatresidu aanvragen? Lees meer
 
 
Het watergebruik in de landbouwLees meer
 
 
LCG-graanavonden najaar 2021 Lees meer
 
 
LCG rassenonderzoek wintertarwe en -gerstLees meer
 
 
Overstromingen Wallonië op 24 juli 2021 erkend als algemene rampLees meer
 
 
1921: het droogste jaar van de 20ste eeuw Lees meer
 
 
Eindelijk Interpom Kortrijk 28-30 november 2021Lees meer